Żywienie a ludzki genom

Nadrzędna kategoria: Edukacja

Od niedawna wiadomo, że składniki pożywienia mogą wpływać na funkcjonowanie naszych genów. Wszyscy wiemy, że wśród ludzi żywiących się tak samo jedni są zdrowi podczas gdy inni mają nadwagę, a jeszcze inni chorują na chorobę niedokrwienną serca lub cierpią na alergie. Spodziewane korzyści z badań genetycznych dotyczą między innymi odkrycia składników odżywczych mających specyficzne oddziaływanie metaboliczne, możliwości układania optymalnej diety dla poszczególnych osób oraz poprawy w dziedzinie zapobiegania chorobom dietozależnym.

Żywienie spełniające indywidualne zapotrzebowanie.
Badania ludzkiego genomu pozwolą zidentyfikować, w jaki sposób żywienie wpływa na geny i dlaczego poszczególne osoby różnią się w odpowiedzi metabolicznej na ten sam sposób żywienia. To z kolei pozwoli na wykrycie składników odżywczych posiadających specjalne właściwości metaboliczne, które to składniki będą mogły być szczególne zalecane dla poszczególnych osób. Produkty spożywcze, w których zawarte są takie składniki mogą neutralizować niekorzystny wpływ pewnych genów i w ten sposób opóźnić lub zapobiec wystąpieniu niektórych chorób przewlekłych.

Jedną z najbardziej obiecujących dziedzin w tym zakresie jest proces starzenia. Uczeni odkryli, że ograniczenie energii diety może przedłużyć życie o 30-40% u niektórych zwierząt. Dokładny mechanizm tego wpływu pozostaje nadal nieznany, a jego znaczenie w przypadku ludzi nie zostało udowodnione. Poznanie w jaki sposób ograniczenia kaloryczne wpływają na czynność genów, może stworzyć nowe możliwości wydłużenia ludzkiego życia i poprawić jakość życia w starszym wieku.

Badania genetyczne pomogą zidentyfikować produkty spożywcze, które znajdą zastosowanie w układaniu diet mających korzystne znaczenie dla zdrowia. Przykładem jest znaczenie niektórych mikroorganizmów tworzących florę jelitową. Badania genetyczne będą mogły pomóc w ustaleniu, które bakterie (na przykład niektóre gatunki bakterii kwasu mlekowego) mają korzystne właściwości poprawiając działanie układu odpornościowego jelit. Z kolei lepsze poznanie bakterii chorobotwórczych przyniesie nowe wiadomości o patogenezie zakażeń pokarmowych (na przykład salmonellozy). Spodziewaną korzyścią będzie opracowanie nowych produktów spożywczych - bezpiecznych, zawierających pożądane składniki odżywcze i mających dobry smak. Badania dotyczące roślin i mikroorganizmów również mogą przyczynić się do odkrycia nowych składników odżywczych mających potencjalne działanie prozdrowotne. W rezultacie na półkach sklepowych mogą w przyszłości pojawić się nowe produkty mające korzystne właściwości.

Indywidualny dobór sposobu żywienia
Obecnie istniejące zalecenia żywieniowe skierowane są do całej populacji. Tymczasem wiemy, że niektóre zalecenia nie dotyczą wszystkich. W rzeczywistości każdy w nieco inny sposób reaguje na tę samą dietę. Na przykład zapotrzebowanie na witaminy i składniki mineralne różni się u różnych osób i zmienia się wraz z wiekiem. Fitoskładniki (substancje aktywne pochodzenia roślinnego wykazujące działanie korzystne dla zdrowia), takie jak flawonoidy, działają ochronnie z różną siłą u poszczególnych osób. Sód podwyższa ciśnienie tętnicze nie u wszystkich a zdolność błonnika pokarmowego do obniżania stężenia cholesterolu w surowicy jest również uwarunkowana genetycznie.

W przyszłości poprzez badania genetyczne będzie można określić podatność poszczególnych osób na zachorowanie na wiele chorób przewlekłych oraz zalecić optymalną dla nich dietę. Porady żywieniowe będą dopasowywane indywidualnie, z uwzględnieniem uwarunkowanych genetycznie różnic w metabolizmie.

Poprawa diagnostyki chorób
Od wielu lat wiadomo, że wiele chorób ma podłoże uwarunkowane genetycznie. Uczeni wykryli dotychczas ponad 30 genów związanych z występowaniem różnych chorób, takich jak rak piersi, niektóre choroby mięśni czy niektóre przyczyny ślepoty.

Dane otrzymane z badań genetycznych pozwolą zidentyfikować gen (lub geny) wpływające na indywidualne ryzyko zachorowania na wiele chorób przewlekłych oraz wykryć biologiczne wskaźniki pozwalające wcześnie wykryć to ryzyko. I tak 5 do 10% przypadków raka piersi ma podłoże genetyczne, co oznacza że kobiety, które posiadają odziedziczone geny odpowiadające za wystąpienie choroby, mają większe ryzyko wystąpienia raka piersi i raka jajnika. Badania genetyczne doprowadzą do rozpoznania obecności tych genów zanim pojawi się choroba, co wydatnie przyczyni się do postępów profilaktyki.

Podobne badania z użyciem nowych wskaźników biologicznych będą stosowane w badaniach dużej ilości ludzi z grup ryzyka wielu innych chorób przewlekłych. Wczesne wytypowanie osób o szczególnie dużym ryzyku pozwoli na zastosowanie intensywnych sposobów zapobiegawczych oraz wykrycie choroby we wczesnym okresie jej rozwoju. W profilaktyce i leczeniu znajdą zastosowanie produkty spożywcze i składniki odżywcze o specjalnych właściwościach omówione powyżej.

Chociaż badania genetyczne wydają się odstraszające dla wielu ludzi, to jednak postęp w tej dziedzinie prawdopodobnie doprowadzi do przełomu w nauce o żywności i żywieniu.

Piśmiennictwo: