Gąbczaste zwyrodnienie mózgu (BSE)

Nadrzędna kategoria: Edukacja

Rzetelna informacja o żywieniu i bezpieczeństwie żywności powinna zawierać wiadomości mające podstawy naukowe, podawane we właściwym kontekście w sposób niealarmistyczny. Do tematów, w których informacje często nie spełniają powyższych kryteriów należy zaliczyć gąbczaste zwyrodnienie mózgu (Bovine Spongiform Encephalopathy - BSE). Poniższy tekst przedstawia fakty dotyczące BSE oraz przedstawia zagadnienia, które dotychczas nie znalazły wyjaśnienia naukowego.

Co to jest BSE?
Gąbczaste zwyrodnienie mózgu, często nazywane "chorobą szalonych krów" jest śmiertelną chorobą mózgu, atakującą bydło. BSE należy do grupy wywoływanych przez priony chorób określanych jako zakaźne encefalopatie gąbczaste (Transmissible Spongiform Encephalopathies - TSE). Są to śmiertelne choroby powodujące gąbczaste zwyrodnienie mózgu z poważnymi objawami neurologicznymi.

Pochodzenie BSE nie jest znane. Zgodnie z jedną z teorii, czynnik zakaźny składa się z prionów o zmienionym kształcie ("zwyrodniałych prionów"), które zdolne są do oddziaływania ze zwykłymi prionami (białkami, wchodzącymi w skład przede wszystkim tkanki mózgu, obecnymi również w innych tkankach ludzi i zwierząt) przekształcając je w priony zakaźne. Uważa się, że są inne czynniki, które mogą współdziałać w rozwoju BSE. Są one obecnie intensywnie badane.

Nie udowodniona droga przenoszenia
Droga transmisji BSE ciągle nie jest w pełni udowodniona. Przypuszcza się, że bydło może zostać zakażone poprzez karmienie mączką mięsno-kostną lub innymi produktami pochodzącymi z zakażonych zwierząt. Dotychczas nie wykluczono też innych dróg zakażenia. Częstość występowania BSE w Wielkiej Brytanii (gdzie ta choroba występuje najczęściej) systematycznie maleje od roku 1992, kiedy zanotowano szczyt zachorowań. W roku 1999 zarejestrowano 2300 przypadków. Ilość ta zmniejszyła się do 1443 w 2000r i 526 do września 2001r. Znacznie mniejsze ilości zachorowań stwierdzono w Austrii, Belgii, Czechach, Danii, Finlandii, Francji, Niemczech, Grecji, Włoszech, Irlandii, Japonii, Lichtensteinie, Luksemburgu, Holandii, Portugalii, Słowacji, Słowenii, Hiszpanii i Szwajcarii. W 2002r. stwierdzono 3 przypadki BSE w Polsce. Aktualne dane można znaleźć na stronie internetowej www.oie.int

Jak dotychczas BSE stwierdzono tylko u bydła. Teoretycznie zagrożone są również owce, ale zakażenie występowało u nich tylko w warunkach eksperymentalnych podczas badań laboratoryjnych.

Czy BSE może atakować ludzi?
Aczkolwiek nie udowodniono bezpośredniego związku to jednak na podstawie wyników badań neurologicznych i cytologicznych uważa się, że BSE u bydła i wariant choroby Creutzfeldta-Jakobsa (v-CJD) u ludzi mogą być powiązane.

Pierwszy przypadek wariantu choroby Creutzfeldta-Jakobsa stwierdzono w marcu 1996r w Wielkiej Brytanii. Podobnie jak BSE powoduje ona zmiany gąbczaste z następową degeneracją mózgu. Choroba ta jest nieuleczalna i zawsze kończy się zgonem. Do lutego 2002r w Wielkiej Brytanii zanotowano 114 przypadków (108 potwierdzonych i 8 prawdopodobnych) wariantu choroby Creutzfeldta-Jakobsa. Ponadto wystąpiło 5 potwierdzonych przypadków we Francji i 1 w Irlandii. Następne podejrzane przypadki stwierdzono we Francji i Włoszech.

Czynnik zakaźny BSE nie został wykryty w mięsie wołowym i mleku.
Pojęcie "materiał ryzykowny" dotyczy tych części zabitego bydła, które najczęściej są zarażone czynnikiem zakaźnym BSE, to jest centralnego systemu nerwowego (mózgu), gałek ocznych oraz części jelita grubego. Materiał ten jest obecnie skrupulatnie usuwany z łańcucha pokarmowego. Czynnik BSE nie został wykryty w mięsie oraz mleku. Dlatego eksperci Światowej Organizacji Zdrowia i Unii Europejskiej potwierdzili, że mięso wołowe i mleko są bezpieczne.

Chociaż obecnie nie można dokładnie przewidzieć częstości występowania wariantu choroby Creutzfeldta-Jakobsa u ludzi w przyszłości, ponieważ okres wylęgania choroby (czyli od zakażenia do powstania objawów) jest długi, to jednak ryzyko zarażenia się chorobą uważane jest za bardzo niskie. Ryzyko to zostało zmniejszone w wyniku następujących działań: wprowadzenie ścisłych regulacji dotyczących hodowli i uboju zwierząt, badania w kierunku BSE, wiek bydła poddawanemu ubojowi przeznaczonego do konsumpcji dla ludzi oraz usuwanie narządów stanowiących ryzyko zakażenia (materiałów ryzykownych). Więcej szczegółowych wiadomości na ten temat można znaleźć na stronie internetowej www.eufic.org. Informacji na temat BSE można również szukać na stronie www.bsereview.org.uk.

Piśmiennictwo:

  1. BSE and Beef. Food Standards Agency and the Consumers Association. June 2001
  2. Brown, P. Bovine Spongiform encephalopathy and variant Creutzfeldt-Jakob disease. BMJ 2001; 322:841-844 (7 April)
  3. Brown P, Will RG, Bradley R, Asher DM, Detwiler L. Bovine Spongiform encephalopathy and variant Creutzfeldt-Jakob disease: background, evolution and current concerns. Emerg Infect Dis 2001;7:6-16.
  4. EU Commission. BSE "Vadermecum", 3rd Ed. (1999)
  5. Institute of Food Science and Technology, UK. Bovine Spongiform Encephalopathy (BSE) and Variant Creutzfeldt-Jakob Disease (vCJD) in humans., Parts 1 and 2. 2001. www.ifst.org